Theo Luật Căn cước 2023 (hiệu lực từ 1/7/2024), công dân từ đủ 14 tuổi bắt buộc có thẻ căn cước; trẻ dưới 14 tuổi được cấp theo nhu cầu. Thẻ phải đổi khi đến các mốc 14, 25, 40 và 60 tuổi, hoặc khi hỏng, mất, thay đổi thông tin. Người ở xã Tà Đùng làm căn cước với cơ quan công an theo bố trí của công an tỉnh Lâm Đồng — hỏi công an xã để biết điểm tiếp nhận gần nhất và các đợt làm lưu động.
Thẻ căn cước công dân cấp trước 1/7/2024 vẫn dùng đến hết thời hạn in trên thẻ. Việc tỉnh Đắk Nông nhập Lâm Đồng và xã Đắk Som, Đắk R'Măng thành xã Tà Đùng không bắt buộc ai phải đổi thẻ.
Bài viết theo nguyên lý chung của Luật Căn cước và hướng dẫn chung của ngành công an. Nơi làm, lịch làm cụ thể ở Tà Đùng có thể thay đổi; luôn hỏi công an xã trước khi đi xa.
Ai phải làm, khi nào
Bảng dưới gom các mốc theo tuổi và theo tình huống, áp dụng cho mọi công dân:
| Trường hợp | Bắt buộc hay theo nhu cầu | Ghi chú |
|---|---|---|
| Trẻ dưới 6 tuổi | Theo nhu cầu | Không thu thập sinh trắc học như vân tay; cha mẹ làm thay |
| Trẻ từ 6 đến dưới 14 tuổi | Theo nhu cầu | Trẻ đến cùng cha mẹ hoặc người đại diện |
| Đủ 14 tuổi | Bắt buộc | Làm trong thời hạn quy định tính từ khi đủ tuổi |
| Đủ 25, 40, 60 tuổi | Bắt buộc đổi | Có khoảng thời gian cho phép trước, sau mốc tuổi |
| Thẻ hỏng, mất, sai thông tin | Cấp lại, cấp đổi | Báo mất sớm để tránh bị lợi dụng |
| Đổi tên địa danh do sáp nhập | Không bắt buộc | Thông tin được cập nhật khi làm thẻ mới vì lý do khác |
Từ 60 tuổi trở lên, theo quy định hiện hành, thẻ không phải đổi tiếp theo mốc tuổi. Những người lớn tuổi ở Tà Đùng còn giữ thẻ căn cước công dân cũ hoặc thậm chí chứng minh nhân dân rất cũ nên hỏi công an xã xem thẻ của mình còn dùng được tới khi nào, vì chứng minh nhân dân đã có hạn chót sử dụng theo luật.
Làm ở đâu sau khi bỏ cấp huyện
Trước tháng 7/2025, người dân Đắk Som, Đắk R'Măng thường làm căn cước ở công an huyện Đắk Glong, hoặc khi có đợt làm lưu động ở xã. Khi bỏ cấp huyện, tổ chức công an cũng được sắp xếp lại: công an cấp xã được giao thêm nhiều việc, trong đó có tiếp nhận hồ sơ căn cước theo phân công của công an tỉnh.
Vì cách bố trí có thể khác nhau giữa các xã và thay đổi theo thời gian, cách chắc nhất là hỏi công an xã Tà Đùng: hiện xã có nhận hồ sơ căn cước không, nhận vào những ngày nào, có cần hẹn trước không, nếu không thì điểm gần nhất ở đâu. Cũng có thể làm ở bất kỳ điểm tiếp nhận nào trong tỉnh, không bắt buộc đúng nơi cư trú, tuỳ quy định hiện hành.
Các đợt làm lưu động thường được báo qua thôn. Với người ở thôn xa, đây là cơ hội tốt: cán bộ mang máy móc đến tận nơi, làm cho nhiều người cùng lúc, đỡ một chuyến đi xa cho cả nhà.
Chuẩn bị trước khi đi
Hồ sơ căn cước khá gọn vì phần lớn thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu dân cư. Điều cần chuẩn bị chủ yếu là:
- Thẻ cũ (nếu là cấp đổi), hoặc giấy tờ tuỳ thân đang có.
- Với trẻ em: giấy khai sinh hoặc thông tin để cán bộ tra, và cha mẹ hoặc người đại diện đi cùng.
- Kiểm tra trước thông tin cá nhân trong dữ liệu: họ tên, ngày sinh, quê quán, dân tộc. Nếu sai, cần điều chỉnh dữ liệu trước, nếu không thẻ mới sẽ in sai theo.
- Trang phục gọn, không đội mũ, không đeo kính màu khi chụp ảnh; tóc không che mặt.
- Đi sớm vào buổi sáng nếu làm tại điểm cố định, nhất là mùa cao điểm như dịp học sinh đủ 14 tuổi làm thẻ.
Lệ phí cấp đổi, cấp lại theo quy định của nhà nước; một số trường hợp được miễn, như cấp lần đầu, hoặc đổi do lỗi của cơ quan quản lý. Mức cụ thể nên hỏi tại nơi làm.
Trẻ em: có nên làm căn cước sớm không
Trẻ dưới 14 tuổi không bắt buộc có thẻ. Nhiều gia đình ở Tà Đùng vẫn chọn làm sớm cho con để tiện khi đi khám bệnh tuyến trên, đi máy bay, hay làm các thủ tục cần giấy tờ tuỳ thân của trẻ. Thẻ cấp cho trẻ dưới 6 tuổi không thu vân tay, và phải đổi khi trẻ lớn đến mốc tuổi quy định.
Lưu ý quan trọng: thông tin trên thẻ của trẻ lấy từ dữ liệu khai sinh. Nếu giấy khai sinh có sai sót, phải sửa trước. Với gia đình đồng bào dân tộc thiểu số có tên theo tiếng dân tộc, hãy đối chiếu kỹ cách viết tên trên giấy khai sinh và trên thẻ.
Học sinh đủ 14 tuổi thì bắt buộc làm. Nhiều trường phối hợp với công an tổ chức làm tập trung cho học sinh; hỏi nhà trường để con không phải nghỉ học đi làm riêng.
Người già, người bệnh, người khuyết tật
Làm lưu động tại nhà hoặc tại thôn. Cơ quan công an có thể tổ chức cấp căn cước lưu động cho người cao tuổi, người bệnh nặng, người khuyết tật không tự đi được. Báo với trưởng thôn hoặc công an xã để được đưa vào danh sách.
Không cần đổi nếu đã quá 60 tuổi. Người đã làm thẻ ở tuổi 60 trở lên thường không phải đổi tiếp theo mốc tuổi. Nhưng nếu thẻ hỏng, mất thì vẫn phải làm lại.
Vân tay mờ do làm vườn lâu năm. Người làm nông lâu năm có thể có vân tay mờ, khó thu. Cán bộ có cách xử lý; cứ đến làm, không cần lo trước.
Con cháu đi cùng để hỗ trợ. Nên có người trẻ đi cùng người già để giúp kiểm tra thông tin, ký xác nhận và nhớ ngày hẹn trả thẻ.
Người không nói thạo tiếng Việt. Người cao tuổi đồng bào dân tộc thiểu số ít nói tiếng Việt nên có con cháu hoặc người trong bon đi cùng để phiên dịch, giúp trả lời đúng các câu hỏi về thông tin cá nhân.
Người nằm viện dài ngày. Nếu thẻ cần làm gấp cho việc khám chữa bệnh, hỏi cơ sở y tế và công an về cách xử lý tạm thời; nhiều nơi chấp nhận thông tin định danh điện tử hoặc giấy xác nhận.
Mất thẻ, thẻ hỏng: làm gì trước tiên
Mất căn cước, việc đầu tiên là báo cho công an xã. Thẻ bị người khác nhặt được có thể bị dùng để vay tiền, đăng ký thuê bao điện thoại, mở tài khoản. Báo sớm vừa bảo vệ mình vừa giúp thủ tục cấp lại nhanh hơn. Nếu tài khoản định danh điện tử đã kích hoạt, có thể dùng tạm cho một số việc trong thời gian chờ thẻ mới.
Thẻ hỏng do ẩm mốc, gãy, mờ chữ thì làm thủ tục cấp đổi. Ở vùng cao ẩm, nên để thẻ trong bao nhựa, không để chung với chìa khoá, đồ kim loại, và không để lâu trong túi quần khi đi rẫy dưới mưa.
Nhiều gia đình giữ căn cước của người già trong nhà để tránh thất lạc. Cách này ổn, nhưng nên chụp ảnh hai mặt thẻ lưu lại, và để thẻ ở chỗ cả nhà đều biết. Khi người già cần đi khám bệnh đột xuất, tìm thẻ mất cả buổi là chuyện thường gặp.
Khi nhận thẻ mới, kiểm tra lại toàn bộ thông tin ngay tại chỗ. Thẻ in sai do lỗi dữ liệu được sửa nhanh hơn khi phát hiện sớm.
Căn cước và định danh điện tử
Khi làm căn cước, người dân thường được hướng dẫn kích hoạt tài khoản định danh điện tử. Tài khoản này giúp dùng giấy tờ điện tử, nộp một số thủ tục trực tuyến, đỡ đi lại cho người ở xa trung tâm như Tà Đùng. Cách cài đặt, thao tác thuộc về các trang hướng dẫn số; ở đây chỉ nhắc rằng đây là việc nên làm ngay khi làm thẻ, vì có cán bộ hỗ trợ tại chỗ.
Cẩn trọng với các cuộc gọi, tin nhắn tự xưng là công an đề nghị cài đặt phần mềm lạ, cung cấp mã xác thực, hay chuyển tiền để “cập nhật căn cước sau sáp nhập”. Công an không làm việc theo cách đó. Có nghi ngờ thì đến thẳng công an xã hỏi.
Người già, người ít dùng điện thoại thông minh không bắt buộc phải có tài khoản định danh điện tử mức cao để sống bình thường; thẻ căn cước vẫn là giấy tờ tuỳ thân đầy đủ. Con cháu có thể giúp kích hoạt nếu ông bà muốn, nhưng không nên giữ mật khẩu của người khác.
Thẻ mới ghi gì về nơi ở, quê quán
Thẻ căn cước theo Luật Căn cước 2023 ghi nơi cư trú thay cho nơi thường trú như mẫu cũ, và có thông tin nơi đăng ký khai sinh. Với người ở xã Tà Đùng làm thẻ sau tháng 7/2025, nơi cư trú sẽ ghi theo tên mới là xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng, kèm tên thôn theo dữ liệu.
Quê quán và nơi đăng ký khai sinh lấy theo dữ liệu gốc. Người sinh ở Đắk Som trước năm 2025 có thể thấy nơi đăng ký khai sinh ghi theo tên đơn vị hành chính lúc đó hoặc theo cách thể hiện mà hệ thống áp dụng. Thấy lạ thì hỏi cán bộ, đừng vội cho là sai.
Mặt sau thẻ có mã vạch, mã QR chứa thông tin đã mã hoá. Không chụp và đăng ảnh thẻ lên mạng xã hội, kể cả để khoe thẻ mới; thông tin trên thẻ có thể bị lợi dụng.
Người gốc nơi khác lên Tà Đùng ở: làm căn cước thế nào
Người từ tỉnh khác lên Tà Đùng sống, làm vườn thường vẫn giữ thường trú ở quê. Khi cần làm hay đổi căn cước, không bắt buộc về quê: căn cước có thể làm ở nơi tiếp nhận thuận tiện theo quy định hiện hành, vì dữ liệu dân cư là thống nhất toàn quốc.
Tuy vậy, nếu đã định ở lâu dài tại Tà Đùng, nên tính chuyện đăng ký thường trú ở đây trước, rồi làm thẻ sau, để thẻ mới ghi đúng nơi cư trú hiện tại. Làm ngược lại, thẻ vừa làm xong đã ghi nơi cư trú cũ, tuy không sai luật nhưng gây bất tiện khi giao dịch tại địa phương.
Với lao động mùa vụ chỉ lên Tà Đùng vài tháng, không cần làm gì với căn cước; chỉ cần mang thẻ theo để đăng ký tạm trú hoặc để chủ vườn thông báo lưu trú. Thẻ mất trong thời gian ở Tà Đùng thì báo công an xã nơi đang ở, không phải về quê mới báo được.
Câu hỏi thường gặp
Sau khi Đắk Nông nhập Lâm Đồng có phải đổi căn cước không?
Không bắt buộc. Thẻ đã cấp vẫn dùng đến hết thời hạn ghi trên thẻ. Khi đến tuổi đổi thẻ hoặc thẻ hỏng, mất, thẻ mới sẽ ghi theo địa danh mới là xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng.
Ở Tà Đùng làm căn cước ở đâu?
Làm với cơ quan công an theo bố trí của công an tỉnh Lâm Đồng. Sau khi bỏ cấp huyện, công an cấp xã được giao tiếp nhận nhiều việc hơn. Hỏi công an xã Tà Đùng để biết điểm tiếp nhận hiện hành và lịch làm lưu động.
Trẻ 10 tuổi có cần làm căn cước không?
Không bắt buộc. Trẻ dưới 14 tuổi được cấp căn cước theo nhu cầu của gia đình. Từ đủ 14 tuổi thì bắt buộc. Làm sớm có thể tiện cho việc đi lại, khám bệnh, nhưng thẻ sẽ phải đổi khi trẻ đến mốc tuổi.
Người già không đi được có làm căn cước tại nhà được không?
Có thể. Cơ quan công an tổ chức cấp lưu động cho người cao tuổi, người bệnh, người khuyết tật không tự đi được. Báo với trưởng thôn hoặc công an xã để được sắp xếp.
Mất căn cước phải làm gì?
Báo ngay cho công an xã để phòng bị lợi dụng, rồi làm thủ tục cấp lại. Trong thời gian chờ, tài khoản định danh điện tử đã kích hoạt có thể dùng cho một số việc. Cảnh giác với người lạ đề nghị làm hộ thẻ kèm phí.