Ở xã Tà Đùng, khu trung tâm và các thôn dọc đường lớn thường có sóng di động và internet khá ổn; còn trong thung sâu, sau dãy đồi, ven những nhánh hồ xa thì sóng chập chờn hoặc mất, người dân phải lên chỗ cao mới gọi được. Ngoài điện thoại, thôn bản còn giữ liên lạc qua loa phát thanh, nhóm nhắn tin của thôn, bưu cục ở trung tâm và chuyện truyền miệng ở tạp hoá.
Địa hình đồi dốc, thung lũng và mặt hồ rộng là lý do sóng ở Tà Đùng không đều: trạm phát sóng đặt trên đồi phủ tốt một bên dốc nhưng bị chính quả đồi chắn ở bên kia. Bài này mô tả tình hình liên lạc theo nguyên lý, không xếp hạng nhà mạng, vì chất lượng mỗi mạng ở mỗi thôn thay đổi theo trạm mới và mùa.
Vì sao sóng ở vùng hồ không đều
Sóng di động truyền tốt nhất khi giữa máy và trạm phát không có vật cản lớn. Ở vùng đồi quanh hồ Tà Đùng, đồi núi chính là vật cản. Một ngôi nhà ở lưng đồi quay về phía trạm có thể có sóng mạnh, còn nhà dưới thung cách đó vài trăm mét lại mất sóng. Mặt hồ rộng ngược lại thường không chắn sóng, nên đứng ở mép hồ đôi khi lại bắt được trạm ở bờ bên kia.
Rừng rậm, cây vườn cao như sầu riêng, bơ cũng làm sóng yếu đi, nhất là mùa mưa khi lá ướt. Thời tiết xấu, mất điện kéo dài ở trạm phát không có nguồn dự phòng đủ lâu cũng làm sóng mất tạm thời. Đó là lý do nhiều người ở đây có hai sim của hai nhà mạng khác nhau.
Việc phủ sóng vùng sâu vùng xa nằm trong các chương trình viễn thông công ích, và trạm mới có thể được lắp thêm theo thời gian. Người dân ở thôn mất sóng có thể kiến nghị qua UBND xã để được đưa vào danh sách khảo sát.
Mẹo dùng điện thoại khi sóng yếu
Tìm điểm sóng quen. Mỗi thôn thường có vài chỗ mà ai cũng biết là có sóng: đầu dốc, sân trường, ngã ba, cổng nhà văn hoá. Người ta ra đó gọi điện, gửi tin.
Dùng hai sim khác mạng. Một mạng mất thì còn mạng kia, nhất là khi đi vườn xa, đi hồ.
Gọi qua wifi khi có. Nhà có internet cáp quang có thể gọi qua ứng dụng dùng wifi, ổn định hơn sóng di động yếu.
Nhắn tin thay vì gọi. Tin nhắn thường đi được khi sóng quá yếu để gọi. Báo tin quan trọng bằng tin nhắn ngắn, rõ địa điểm.
Sạc đầy trước khi đi xa. Điện thoại tìm sóng liên tục ở vùng yếu tốn pin rất nhanh. Mang sạc dự phòng khi đi vườn xa, ra hồ.
Báo trước lịch đi. Khi đi vào vùng không sóng, nói trước với người nhà đi đâu, mấy giờ về.
Internet cáp quang: đã về tới thôn
Cáp quang đã kéo tới trung tâm xã và nhiều thôn dọc đường lớn ở các xã vùng cao Tây Nguyên, trong đó có vùng Tà Đùng. Hộ có cáp quang dùng wifi cho cả nhà: con học trực tuyến, người lớn xem tin tức, gọi video cho người thân đi làm xa, bán hàng qua mạng. Ở những thôn cáp chưa tới, người dân dùng dữ liệu di động phát wifi.
Lắp internet ở thôn xa cần hỏi nhà mạng về khả năng kéo cáp tới nhà, vì đoạn cuối từ đường lớn vào nhà trong vườn có thể dài. Mùa mưa, cáp treo qua vườn dễ bị cây đè đứt, sửa chữa có khi mất vài ngày. Nhiều cơ sở lưu trú, quán xá quanh hồ phải dùng nhiều đường truyền dự phòng để giữ kết nối cho khách.
Một thói quen mới ở nhiều nhà là chia sẻ wifi cho hàng xóm, nhất là cho học sinh cần học bài, đổi lại góp tiền cước. Cách này tiện, nhưng nên đặt mật khẩu và biết ai đang dùng mạng của nhà mình.
Internet ổn định mở ra những thay đổi nhỏ nhưng rõ: học sinh tra cứu bài, nông hộ xem giá nông sản, học kỹ thuật qua video, người trẻ làm việc trực tuyến mà không phải rời quê.
Các kênh liên lạc và tin tức ở thôn bản
Mỗi kênh có vai trò riêng, người dân thường dùng kết hợp. Bảng xếp theo mức phổ biến ở các thôn vùng cao.
| Kênh | Dùng để | Ai dùng nhiều | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Điện thoại di động | Gọi, nhắn tin, mạng xã hội | Gần như mọi người lớn | Sóng không đều theo địa hình |
| Nhóm nhắn tin của thôn | Thông báo họp, lịch tiêm, cảnh báo thời tiết | Người trẻ, trung niên | Kiểm tin trước khi chuyển tiếp |
| Loa phát thanh | Thông báo của xã, thôn, phòng dịch, phòng cháy | Người già, người không dùng điện thoại thông minh | Có nơi loa không tới hết thôn |
| Bưu cục | Gửi nhận thư, hàng, giấy tờ, chi trả một số khoản | Mọi người | Ở trung tâm, phải đi xa với thôn xa |
| Tạp hoá, họp thôn | Tin truyền miệng, bàn việc chung | Mọi người | Tin truyền miệng dễ sai lệch |
Với những thông tin quan trọng như lịch tiêm chủng, cảnh báo lũ, thay đổi giấy tờ, người dân nên đối chiếu nhiều kênh hoặc hỏi thẳng trưởng thôn, UBND xã thay vì chỉ tin một tin nhắn chuyển tiếp.
Bưu cục: không chỉ gửi thư
Bưu cục ở trung tâm xã là nơi nhận gửi thư, bưu phẩm, hàng mua online, giấy tờ từ cơ quan nhà nước như thẻ căn cước, giấy phép lái xe gửi qua bưu chính. Nhiều nơi bưu cục còn nhận hồ sơ dịch vụ công, chi trả lương hưu, trợ cấp xã hội, bán bảo hiểm y tế tự nguyện. Với người già, người ở thôn xa, đây là điểm giao dịch quan trọng.
Ở những thôn xa trung tâm, nhân viên bưu chính có khi mang thư, giấy tờ tới nhà trưởng thôn hoặc tạp hoá để người nhận ra lấy. Cách làm này tiện nhưng cần người nhận để ý tin báo, tránh để giấy tờ quan trọng nằm lâu ở chỗ gửi nhờ.
Hàng gửi về thôn xa thường được giữ ở bưu cục hoặc điểm nhận, người nhận được gọi điện báo ra lấy. Ghi đúng địa chỉ mới (thôn, xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng) và số điện thoại đang dùng là điều kiện để hàng không thất lạc. Trong thời gian chuyển tiếp sau sắp xếp hành chính, ghi kèm tên xã cũ trong ngoặc có thể giúp người giao hàng dễ tìm hơn.
Gửi nông sản đi xa như cà phê, mắc ca, tiêu cho người thân cũng hay qua bưu cục hoặc các đơn vị chuyển phát có điểm nhận ở trung tâm. Đóng gói kỹ, chống ẩm, ghi rõ hàng bên trong giúp hàng tới nơi nguyên vẹn.
Loa thôn và nhóm tin: kênh thông báo của cộng đồng
Loa phát thanh vẫn được dùng ở nhiều thôn để thông báo lịch họp, lịch tiêm chủng, cảnh báo cháy rừng mùa khô, cảnh báo mưa lũ, nhắc nộp thuế, đóng bảo hiểm. Ở các bon đồng bào, thông báo có khi được đọc bằng cả tiếng Việt và tiếng của đồng bào để mọi người cùng hiểu. Với người già, người không dùng điện thoại thông minh, loa là kênh tin chính.
Nhóm nhắn tin của thôn, của chi hội phụ nữ, nông dân, phụ huynh từng lớp đã thành kênh liên lạc hằng ngày. Ưu điểm là nhanh, ai cũng đọc được trên điện thoại. Nhược điểm là tin giả, tin chưa kiểm chứng lan cũng nhanh: tin đồn giá cà phê, tin đồn dịch bệnh, tin đồn thay đổi giấy tờ sau sáp nhập. Trưởng thôn và người quản lý nhóm thường phải nhắc mọi người kiểm tin trước khi chuyển tiếp.
Trong mùa mưa bão, hai kênh này phối hợp với nhau: loa thôn phát cảnh báo cho cả xóm, nhóm tin gửi chi tiết đoạn đường sạt lở, ngầm tràn để mọi người tránh.
Liên lạc khi mưa bão và mất điện
Mùa mưa là lúc liên lạc quan trọng nhất và cũng dễ đứt nhất. Giông lớn làm mất điện ở thôn, trạm phát sóng chạy bằng ắc quy dự phòng có thể tắt sau một thời gian, cáp quang bị cây đè đứt. Đúng lúc ấy, người dân lại cần báo tin sạt lở, gọi cấp cứu, hỏi thăm người thân đang ở vườn xa hay đang trên đường.
Những việc nhiều gia đình ở Tà Đùng chuẩn bị trước mùa mưa: sạc dự phòng dung lượng lớn luôn đầy, đài radio chạy pin để nghe bản tin thời tiết, đèn pin, danh sách số điện thoại quan trọng ghi ra giấy dán trong nhà phòng khi điện thoại hết pin. Trong thôn, mọi người thống nhất một điểm tập trung, thường là nhà văn hoá hoặc trường, khi cần di dời.
Khi mất liên lạc với người nhà đang ở vườn xa hay trên hồ trong lúc giông, đừng vội lao đi tìm giữa trời mưa sét. Báo trưởng thôn, nhờ những người quen đường cùng đi khi thời tiết dịu bớt là cách an toàn hơn.
Người lớn tuổi và chiếc điện thoại
Ở nhiều nhà, người lớn tuổi chỉ dùng điện thoại bấm phím để nghe gọi, hoặc có điện thoại thông minh do con cái đi làm xa mua cho nhưng chỉ biết nghe cuộc gọi video. Việc dùng ứng dụng ngân hàng, định danh điện tử, dịch vụ công trực tuyến với họ còn khó. Con cháu ở gần, đoàn thanh niên hoặc tổ công nghệ số cộng đồng ở xã thường là người hướng dẫn.
Một vài điều đơn giản giúp người già dùng điện thoại an toàn hơn: lưu sẵn số người thân, trưởng thôn, trạm y tế với tên dễ nhớ; cỡ chữ lớn; dặn không nghe theo người lạ gọi đến yêu cầu chuyển tiền hay đọc mã số; tắt những ứng dụng không dùng. Phần thao tác các ứng dụng hành chính điện tử thuộc trang chuyên đề chuyển đổi số trong hệ Tà Đùng.
Lừa đảo qua điện thoại: vùng xa không đứng ngoài
Khi điện thoại thông minh phổ biến, lừa đảo qua mạng cũng tìm tới thôn bản. Những kịch bản hay gặp: gọi giả danh công an, cơ quan thuế, bảo hiểm xã hội yêu cầu cài ứng dụng lạ hoặc chuyển tiền; tin nhắn báo trúng thưởng; người lạ nhờ chuyển khoản hộ; tuyển việc nhẹ lương cao, nhất là việc ở nước ngoài; chào bán nông sản, vật tư giá rẻ bất thường qua mạng xã hội.
Riêng sau sắp xếp hành chính, đã xuất hiện các cuộc gọi giả danh cán bộ yêu cầu cập nhật thông tin căn cước, sổ đỏ do đổi địa giới, kèm đường dẫn lạ. Nguyên tắc chung: cơ quan nhà nước không yêu cầu chuyển tiền, không yêu cầu cung cấp mã xác thực qua điện thoại. Khi nghi ngờ, hỏi trực tiếp công an xã, UBND xã hoặc người thân hiểu biết.
Câu hỏi thường gặp
Ở Tà Đùng có sóng điện thoại không?
Khu trung tâm và các thôn dọc đường lớn thường có sóng khá ổn; trong thung sâu, sau đồi, ven các nhánh hồ xa sóng có thể yếu hoặc mất. Nhiều người dùng hai sim của hai nhà mạng và biết vài điểm cao trong thôn có sóng tốt.
Lắp internet cáp quang ở thôn xa được không?
Nhiều thôn dọc đường lớn đã có cáp quang. Với nhà sâu trong vườn, cần hỏi nhà mạng về khả năng kéo cáp tới nơi; nếu chưa được, có thể dùng dữ liệu di động phát wifi ở chỗ có sóng tốt.
Gửi hàng về xã Tà Đùng ghi địa chỉ thế nào?
Ghi tên thôn, xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng và số điện thoại đang dùng. Trong thời gian chuyển tiếp, có thể ghi kèm tên xã cũ Đắk Som hoặc Đắk R'Măng trong ngoặc để người giao hàng dễ tìm.
Bưu cục ở Tà Đùng làm được những việc gì?
Ngoài gửi nhận thư và hàng, bưu cục thường nhận trả giấy tờ do cơ quan gửi qua bưu chính, nhận một số hồ sơ dịch vụ công, chi trả lương hưu, trợ cấp và bán bảo hiểm y tế tự nguyện. Dịch vụ cụ thể nên hỏi tại bưu cục.
Nhận cuộc gọi yêu cầu cập nhật căn cước do sáp nhập thì làm gì?
Không làm theo, không bấm đường dẫn lạ, không cung cấp mã xác thực hay chuyển tiền. Cơ quan nhà nước không yêu cầu như vậy qua điện thoại. Hỏi trực tiếp công an xã hoặc UBND xã để được hướng dẫn đúng.
Đi vào vùng không có sóng ở Tà Đùng cần chuẩn bị gì?
Sạc đầy điện thoại, mang sạc dự phòng, báo trước với người nhà nơi đi và giờ về, đi cùng người quen đường nếu vào rừng hay ra hồ xa, và biết điểm có sóng gần nhất để gọi khi cần.