Xã Tà Đùng (Lâm Đồng), hình thành từ xã Đắk Som và xã Đắk R'Măng của huyện Đắk Glong cũ, nằm trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Vì vậy người dân và thôn, bon ở đây thuộc phạm vi của nhiều chính sách riêng, trong đó lớn nhất là Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021–2030 (giai đoạn I phê duyệt theo Quyết định 1719/QĐ-TTg năm 2021).
Hộ cụ thể được hưởng gì phụ thuộc vào phân định khu vực của xã, thôn, vào hoàn cảnh hộ (nghèo, cận nghèo, thiếu đất, thiếu nước) và vào danh sách dự án của tỉnh. Bài này giải thích khung chung, chỉ ra những chỗ đã thay đổi sau sáp nhập 2025, và hướng dẫn hỏi đúng chỗ. Bài không nêu mức hỗ trợ bằng tiền, vì mức cụ thể thay đổi theo từng văn bản và từng năm.
Vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi nghĩa là gì
Trong văn bản chính sách, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi gồm các xã, thôn có tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số từ một mức nhất định trở lên hoặc thuộc vùng miền núi theo quy định. Các xã, thôn ấy được phân định theo trình độ phát triển thành nhóm, để chính sách hướng đúng chỗ khó nhất.
Tiêu chí phân định giai đoạn 2021–2025 được quy định tại Quyết định 33/2020/QĐ-TTg; danh sách xã khu vực I, II, III được phê duyệt tại Quyết định 861/QĐ-TTg năm 2021; danh sách thôn đặc biệt khó khăn được phê duyệt bởi Ủy ban Dân tộc. Xã khu vực III là xã khó khăn nhất, khu vực I là xã đã bước đầu phát triển.
Đắk Som và Đắk R'Măng cũ đều là xã của vùng đồng bào. Xếp khu vực cụ thể của từng xã cũ và danh sách thôn đặc biệt khó khăn tra được trong các quyết định nói trên; với xã Tà Đùng mới, việc phân định cho giai đoạn tiếp theo cần theo văn bản mới, nên bài này không khẳng định xã mới thuộc khu vực nào.
Chương trình mục tiêu quốc gia 1719 gồm những gì
Đất ở, nhà ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt. Một dự án riêng nhằm giải quyết tình trạng thiếu đất ở, nhà ở, đất sản xuất và nước sinh hoạt cho hộ đồng bào nghèo; đất sản xuất có thể hỗ trợ chuyển đổi nghề khi không còn quỹ đất.
Quy hoạch, bố trí ổn định dân cư. Sắp xếp dân cư ở những nơi cần thiết, trong đó có ổn định dân di cư tự do, di dời hộ ở vùng nguy cơ sạt lở, lũ quét.
Phát triển sản xuất, sinh kế. Hỗ trợ phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị, phát triển kinh tế rừng gắn với bảo vệ rừng, trồng dược liệu quý.
Hạ tầng thiết yếu. Đường, điện, trường, trạm y tế, nhà văn hoá, chợ ở xã, thôn đặc biệt khó khăn; xây dựng, cải tạo các trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú.
Giáo dục, đào tạo nghề. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đào tạo nghề, giải quyết việc làm cho người lao động vùng đồng bào.
Văn hoá, du lịch. Bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá truyền thống các dân tộc gắn với phát triển du lịch.
Y tế, bình đẳng giới, trẻ em. Chăm sóc sức khoẻ, dinh dưỡng, giảm tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, thực hiện bình đẳng giới.
Những chính sách khác người dân ở Tà Đùng hay gặp
Ngoài chương trình 1719, người dân ở vùng đồng bào còn gặp nhiều chính sách khác. Về y tế, người dân tộc thiểu số đang sinh sống ở xã, thôn thuộc vùng khó khăn theo quy định được Nhà nước đóng hoặc hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế; đối tượng cụ thể theo Luật Bảo hiểm y tế và văn bản hướng dẫn hiện hành. Về giáo dục, học sinh dân tộc thiểu số, học sinh ở xã, thôn đặc biệt khó khăn có chính sách hỗ trợ học bán trú, nội trú, miễn giảm học phí theo quy định.
Về tín dụng, Ngân hàng Chính sách xã hội có các chương trình vay ưu đãi cho hộ nghèo, cận nghèo, hộ đồng bào dân tộc thiểu số, thường qua tổ tiết kiệm và vay vốn ở thôn, do hội đoàn thể quản lý. Về giảm nghèo, Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững là một chương trình riêng, chạy song song.
Với người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số như già làng, trưởng họ, có chính sách riêng về thăm hỏi, tập huấn, cung cấp thông tin. Danh sách người có uy tín do cấp tỉnh xét duyệt theo định kỳ.
Sau sáp nhập 2025: những gì cần để ý
Khi xã Đắk Som và xã Đắk R'Măng nhập thành xã Tà Đùng, tỉnh Đắk Nông nhập vào Lâm Đồng và cấp huyện không còn, có ba thay đổi ảnh hưởng tới chính sách. Thứ nhất, các dự án đang làm dở do huyện Đắk Glong làm chủ đầu tư được chuyển giao cho tỉnh hoặc xã theo phân cấp mới. Thứ hai, danh sách xã, thôn được hưởng chính sách gắn với tên xã cũ sẽ được rà soát theo đơn vị hành chính mới. Thứ ba, người dân làm hồ sơ hưởng chính sách giờ làm việc với ủy ban xã Tà Đùng và các sở của tỉnh Lâm Đồng.
Nguyên tắc chung trong các văn bản về sắp xếp đơn vị hành chính là bảo đảm người dân không bị gián đoạn chính sách đang hưởng. Tuy nhiên, chuyển giao bao giờ cũng có độ trễ. Người dân đang hưởng một chính sách cụ thể như hỗ trợ nhà ở, nước sinh hoạt, vay vốn nên giữ lại giấy tờ, biên bản, và hỏi ủy ban xã khi thấy chậm.
Với giai đoạn sau 2025, Chương trình mục tiêu quốc gia có thể được điều chỉnh, gộp hoặc thay thế theo quyết định của cấp có thẩm quyền. Đây là lý do mọi thông tin về chính sách đều cần kiểm lại văn bản hiện hành.
Muốn biết hộ mình được hưởng gì: hỏi theo trình tự
Thông tin chính sách lan truyền qua người quen thường sai lệch: người này được, người kia không, mà không ai rõ vì sao. Trình tự dưới đây giúp hỏi đúng chỗ.
- Hỏi trưởng thôn trước: thôn có thuộc danh sách thôn đặc biệt khó khăn không, năm nay thôn có dự án gì, đã bình xét hộ nào.
- Xác định hoàn cảnh của hộ: hộ nghèo, cận nghèo theo kết quả rà soát hằng năm, thiếu đất ở, thiếu nhà, thiếu nước, có người cao tuổi, người khuyết tật.
- Lên ủy ban xã Tà Đùng gặp công chức phụ trách văn hoá – xã hội hoặc bộ phận một cửa, hỏi rõ chính sách nào áp dụng, cần giấy tờ gì.
- Với vay vốn, hỏi tổ tiết kiệm và vay vốn ở thôn hoặc điểm giao dịch xã của Ngân hàng Chính sách xã hội.
- Ghi lại tên người hướng dẫn, ngày hỏi, giấy tờ đã nộp; giữ phiếu hẹn, biên nhận.
Không ai được thu tiền để “chạy” vào danh sách hưởng chính sách. Gặp trường hợp này, người dân có quyền phản ánh lên ủy ban xã, ban thanh tra nhân dân hoặc cơ quan cấp tỉnh.
Chính sách nhìn từ thôn: điều làm tốt và điều còn vướng
Ở các thôn, bon vùng Tà Đùng, dấu vết của chính sách dễ thấy: đường bê tông nông thôn, công trình nước tập trung, nhà văn hoá, điểm trường được xây lại, bể chứa nước cấp cho hộ, những căn nhà hỗ trợ. Nhiều công trình làm theo cách Nhà nước hỗ trợ vật tư, dân góp công.
Điều còn vướng cũng thấy rõ. Công trình nước tập trung ở vùng đồi hay hỏng vì nguồn nước mùa khô cạn, đường ống dài, thiếu người duy tu. Hỗ trợ đất sản xuất khó vì quỹ đất không còn, phải chuyển sang hỗ trợ chuyển đổi nghề. Hỗ trợ sinh kế bằng giống cây, con giống đôi khi không hợp điều kiện thực tế của hộ.
Kinh nghiệm chung ở nhiều nơi cho thấy chính sách hiệu quả nhất khi người dân được bàn trong hội nghị thôn từ đầu: chọn công trình nào, ai duy tu, hỗ trợ cái gì cho hợp. Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022 cũng quy định những việc này người dân được bàn và giám sát.
Người ngoài làm dự án, thiện nguyện: đi cùng chính sách, đừng đi song song
Tà Đùng đón khá nhiều đoàn thiện nguyện, dự án nhỏ của doanh nghiệp, câu lạc bộ. Điều hay gặp là đoàn mang tới thứ mình nghĩ là cần, trong khi thôn đã có hoặc đang chờ dự án nhà nước làm đúng việc ấy. Kết quả là chỗ thừa chỗ thiếu.
Cách làm tốt là liên hệ ủy ban xã trước, hỏi danh sách nhu cầu của các thôn, những gì chính sách đã phủ và chưa phủ. Ví dụ, nếu công trình nước tập trung của thôn đã có nhưng hỏng một đoạn, hỗ trợ sửa và tập huấn người duy tu có giá trị hơn tặng bồn nước từng hộ. Nếu điểm trường đã có phòng học, sách vở và áo ấm mùa mưa có thể là nhu cầu thật hơn.
Mọi hoạt động trao quà, hỗ trợ trực tiếp cho hộ nên đi qua thôn, xã để tránh trùng lặp và tránh gây so bì giữa các hộ.
Đọc thông tin chính sách trên mạng: dấu hiệu nên nghi ngờ
Thông tin chính sách lan trên mạng xã hội thường có ba lỗi: lấy văn bản cũ đã hết hiệu lực, lấy chính sách của tỉnh khác, hoặc cắt ghép mức hỗ trợ không rõ nguồn. Một bài đăng nói “đồng bào ở xã khu vực III được nhận ngay một khoản tiền” mà không có số văn bản, ngày ban hành là dấu hiệu nên nghi.
Cách kiểm đơn giản: tìm số hiệu văn bản, xem ngày ban hành, cơ quan ban hành, phạm vi áp dụng và còn hiệu lực không, rồi hỏi lại ủy ban xã. Với người lớn tuổi trong gia đình, con cháu nên giúp đọc và giải thích, tránh để họ tin vào những người tự xưng làm hộ hồ sơ.
Văn bản chính sách là thứ thay đổi liên tục. Bài này nêu các văn bản khung đã ban hành để người đọc có điểm bắt đầu; khi làm hồ sơ, luôn dùng văn bản hiện hành.
Phụ nữ, trẻ em và người cao tuổi: những nhóm chính sách hay bị bỏ sót
Trong chương trình 1719 có hẳn một dự án về bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết với phụ nữ, trẻ em, cùng một dự án về giảm tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Ở các thôn vùng Tà Đùng, những hoạt động này thường đi qua hội phụ nữ xã, chi hội phụ nữ thôn, trạm y tế và nhà trường: truyền thông, câu lạc bộ, hỗ trợ trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.
Người cao tuổi, người khuyết tật trong hộ đồng bào ngoài chính sách vùng còn thuộc phạm vi của chính sách bảo trợ xã hội chung, như trợ cấp hằng tháng theo độ tuổi và hoàn cảnh quy định. Nhiều người lớn tuổi không biết mình thuộc diện được hưởng, vì không đọc được thông báo hoặc không ai nói lại.
Con cháu, trưởng thôn, cán bộ chi hội là những người nên chủ động rà xem trong thôn có ai đủ điều kiện mà chưa làm hồ sơ. Một lần hỏi giúp ở ủy ban xã đôi khi giúp một người già có thêm khoản hỗ trợ đều đặn trong nhiều năm.
Câu hỏi thường gặp
Xã Tà Đùng có thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số không?
Có. Xã Tà Đùng được lập từ hai xã Đắk Som và Đắk R'Măng của huyện Đắk Glong cũ, cả hai đều thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Việc xã mới thuộc khu vực nào trong phân định theo trình độ phát triển cần theo văn bản phân định mới nhất.
Chương trình 1719 là gì?
Là cách gọi tắt Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021–2030, giai đoạn I từ 2021 đến 2025 được phê duyệt theo Quyết định 1719/QĐ-TTg năm 2021. Chương trình gồm nhiều dự án về đất, nhà, nước, sinh kế, hạ tầng, giáo dục, văn hoá, y tế.
Người Kinh sống ở xã vùng đồng bào có được hưởng chính sách không?
Một số chính sách áp dụng theo địa bàn, như hạ tầng chung của thôn, bảo hiểm y tế cho người dân ở xã, thôn đặc biệt khó khăn theo quy định. Một số chính sách chỉ dành cho hộ đồng bào dân tộc thiểu số. Cần hỏi ủy ban xã cho từng chính sách cụ thể.
Sau sáp nhập, chính sách đang hưởng có bị dừng không?
Nguyên tắc của việc sắp xếp đơn vị hành chính là không làm gián đoạn quyền lợi của người dân. Tuy vậy việc chuyển giao hồ sơ, dự án có thể chậm. Hộ đang hưởng chính sách nên giữ giấy tờ và hỏi ủy ban xã Tà Đùng khi thấy chậm trễ.
Ai được công nhận là người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số?
Là người được cộng đồng tín nhiệm như già làng, trưởng họ, nghệ nhân, người sản xuất giỏi, được bình chọn theo tiêu chí và trình tự quy định, danh sách do cấp tỉnh phê duyệt theo định kỳ. Người có uy tín được hưởng một số chính sách về thông tin, tập huấn, thăm hỏi.
Có người hứa làm hồ sơ hưởng chính sách và thu tiền thì sao?
Không nên tin. Hồ sơ hưởng chính sách được bình xét công khai tại thôn và xét duyệt ở xã theo quy định, không phải trả tiền cho người trung gian. Gặp trường hợp này, hãy báo trưởng thôn, ủy ban xã hoặc công an xã.